Kto to jest akolita – wyjaśnienie pojęcia

Akolita to osoba, która pełni ważną funkcję w życiu religijnym wspólnoty Kościoła. Choć często mylony z innymi funkcjami, akolita ma swoje jasno określone zadania, które są istotne dla prawidłowego przebiegu liturgii i życia wspólnotowego.

W niniejszym artykule wyjaśniamy kim jest akolita i jaka jest jego rola, za co odpowiada, jak wygląda droga do zostania akolitą, jakie ograniczenia i wyzwania ma ta posługa oraz jakie znaczenie ma dla Kościoła obecnie.

Kto to jest akolita? Podstawowe terminy i różnice

W Kościele katolickim spotkamy różne nazwy osób pomagających w liturgii lub duszpasterstwie. Najczęściej są myleni akolita, lektor oraz nadzwyczajny szafarz Komunii Świętej.

• Akolita to świecki, ustanowiony do służby przy ołtarzu.
• Lektor to świecki czytający Słowo Boże (czytania i modlitwy) podczas Mszy.
• Nadzwyczajny szafarz Komunii Świętej to osoba, która w razie potrzeby rozdaje Komunię, gdy brakuje tych, którzy powinni to robić na co dzień (czyli kapłanów, diakonów i akolitów).

Akolita i lektor zostają ustanowieni na stałe przez specjalny obrzęd – mają wtedy jasno określone obowiązki i są “oficjalnymi” pomocnikami liturgii. Nadzwyczajny szafarz jest powoływany tylko w szczególnych sytuacjach i tymczasowo, a czasem daje się mu specjalne błogosławieństwo.

Jasne rozróżnienie nazw i ról zapobiega pomyłkom oraz pozwala lepiej docenić każdą z nich.

Kiedy używa się słowa akolita po polsku?

W polszczyźnie „akolita” najczęściej odnosi się do religii, zwłaszcza katolicyzmu. Akolita to wtedy osoba świecka, formalnie ustanowiona, która wykonuje określone zadania podczas liturgii i pomaga kapłanom oraz diakonom. Słowo ma tutaj ścisłe religijne znaczenie.

Drugie, szersze i bardziej codzienne znaczenie to po prostu czyjś wierny towarzysz, sympatyk, pomocnik lub wielbiciel. W tym sensie można je spotkać w książkach i publicystyce, gdzie opisuje osobę, która wspiera kogoś, podąża za nim i zawsze stara się być blisko.

Synonimami są tutaj: adiutant, współpracownik, sojusznik czy pomocnik. To potoczne znaczenie wciąż pokazuje ideę bycia blisko i wspierania kogoś, podobnie jak w pierwotnym sensie religijnym.

Dobrymi akolitami są często ambiwertycy. Po więcej informacji sprawdź „Ambiwertyk – kim właściwie jest?”

Pochodzenie słowa akolita

Słowo „akolita” pochodzi z języka greckiego – od ἀκόλουθος (akólouthos), czyli „ten, który towarzyszy” lub „idzie za kimś”. Wywodzi się też od czasownika ἀκολουθέω (akóloutheo) oznaczającego „iść za kimś, naśladować, towarzyszyć”. Ta etymologia jest ważna, bo pokazuje istotę bycia akolitą – niezależnie od użycia chodzi o pomoc, podążanie i wspieranie drugiej osoby.

W historii Kościoła właśnie ta idea „towarzyszenia” stanowiła podstawę dla funkcji akolity. Osoby te pomagały kapłanowi, dbały o sprawny przebieg liturgii i służyły innym. Dziś ta rola, choć zmieniona, ciągle opiera się na służbie i wspieraniu. To pokazuje, jak długą i znaczącą historię ma to słowo.

Kto może być akolitą? Wymagania i przygotowanie

Zgodnie z prawem kanonicznym w Polsce akolitą może zostać dorosły mężczyzna (minimum 25 lat), który przyjął chrzest, bierzmowanie i Eucharystię oraz prowadzi dobre i uczciwe życie.

Kandydaci powinni być aktywni w parafii, kochać Pismo Święte i Eucharystię, a także umieć współpracować z innymi. Potrzebne są też odpowiednie cechy charakteru, wiedza religijna i dobre opinie o kandydacie.

Droga do zostania akolitą trwa zwykle około trzech lat i polega na zdobywaniu wiedzy teologicznej, liturgicznej oraz praktycznej. Kandydaci uczestniczą w rekolekcjach, wykładach i różnych spotkaniach, a także pomagają w swojej parafii, aby dobrze przygotować się do tej funkcji.

Zanim kandydat zostanie ustanowiony akolitą, musi wyrazić zgodę i złożyć prośbę do biskupa.

Przebieg obrzędu ustanowienia akolity

Ustanowienie akolity odbywa się podczas Mszy Świętej. Cała wspólnota jest świadkiem, gdy kandydat odpowiada na wezwanie po imieniu, po czym biskup przemawia o jego roli.

Po kazaniu biskup modli się, a następnie przekazuje kandydatowi naczynie z chlebem lub winem – to główny symbol funkcji akolity przy Eucharystii. Od tej pory akolita rozpoczyna swoją służbę na stałe podczas liturgii.

Szkolenie i formacja akolitów w Polsce

W Polsce nauka i przygotowanie do posługi akolity prowadzone są według wskazań Konferencji Episkopatu oraz programów diecezjalnych. Chociaż nie we wszystkich diecezjach są szkoły akolitów, coraz częściej pojawiają się nowe inicjatywy. Programy obejmują naukę o Biblii, liturgii, modlitwach, zasadach moralnych oraz zadaniach praktycznych.

Po ustanowieniu akolici zobowiązani są do dalszego uczestnictwa w spotkaniach formacyjnych i aktywności w parafii, przez co nie tylko wykonują funkcję, lecz również stają się dojrzałymi i świadomymi uczestnikami życia Kościoła.

Zmiany w funkcji akolity po reformach liturgicznych

Reforma i zniesienie subdiakona

Na przestrzeni dziejów rola akolity ulegała zmianom. Najwięcej zmieniło się po reformie wprowadzonej przez papieża Pawła VI w 1972 roku dokumentem „Ministeria Quaedam”. Przedtem akolitat był jednym z niższych święceń przyjmowanych przed zostaniem diakonem lub kapłanem i był tylko etapem przejściowym.

Reforma zniosła tonsurę oraz niektóre niższe święcenia. Akolitę i lektora zaczęto nazywać „posługami”, a nie święceniami. Zniesiono też funkcję subdiakona, a część jego zadań przejął akolita. Dzięki temu akolita mógł być ustanawiany na stałe i nie musiał być kandydatem do święceń kapłańskich.

Więcej ciekawych informacji na ten temat można znaleźć na innych stronach — zobacz na dobrowolnie.pl.

Kobiety jako akolici i lektorzy

Ważną zmianą ostatnich lat jest możliwość ustanawiania kobiet akolitami i lektorkami. Do 2021 roku posługi te były zarezerwowane tylko dla mężczyzn. Papież Franciszek zmienił jednak ten zapis, dzięki czemu obecnie kobiety także mogą pełnić te funkcje.

Celem tej zmiany było ukazanie, że każdy ochrzczony i bierzmowany, który spełnia wymagania, może być ustanowiony do tej posługi i pomagać w życiu liturgicznym Kościoła.

Najważniejsze zadania akolity podczas liturgii

Co robi akolita podczas Mszy?

• Niesie krzyż i świece w procesji na początku Mszy – oznacza to obecność Chrystusa i światło Ewangelii.
• Podaje mszał i inne księgi liturgiczne kapłanowi.
• Pomaga w przyjmowaniu darów ofiarnych; jeśli nie ma diakona, podaje je kapłanowi z kredencji.
• Przygotowuje ołtarz (kładzie korporał, puryfikaterz, pallę, kielich, mszał).
• Podaje patenę z chlebem, jeśli nie ma diakona.
• Pomaga przy okadzaniu – asystuje podczas okadzania darów, ołtarza i wiernych.
• Po Komunii puryfikuje, czyli czyści naczynia liturgiczne i porządkuje je.
• Może rozdawać Komunię Świętą, jeśli brakuje kapłanów lub diakonów, albo gdy jest bardzo wielu wiernych (akolita jest nadzwyczajnym szafarzem).
• Może wystawić Najświętszy Sakrament do adoracji, ale nie ma prawa udzielać nim błogosławieństwa.

Zakres obowiązków poza Mszą

Akolita odgrywa rolę w modlitwach i nabożeństwach eucharystycznych, pomaga organizować procesje oraz zachęca innych do adorowania Najświętszego Sakramentu. Pomaga też dostarczać Komunię osobom nieobecnym w kościele, co jest bardzo ważne dla życia wspólnoty, szczególnie dla osób starszych i chorych.

Porównanie akolity z innymi osobami służącymi przy ołtarzu

W Kościele jest wiele osób pomagających podczas liturgii. Akolita często bywa mylony np. z ministrantem czy lektorem. Rozróżnienie ról tych funkcji pozwala lepiej zrozumieć wyjątkowe miejsce akolity w parafii. Każda z nich ma swoje określone zadania i razem tworzą zespół wspierający kapłana i wspólnotę.

Akolita, jako formalnie powołany i przygotowany do służby, wnosi do liturgii element ciągłości i odpowiedzialności, który odróżnia go od innych świeckich pomocników.

Czym akolita różni się od ministranta i lektora?

Dlaczego akolita jest ważny dla Kościoła?

Akolita to nie tylko osoba pomagająca w czasie liturgii, ale prawdziwy filar życia parafialnego. Jego stałe zaangażowanie, przykład życia i pomoc duchownym sprawiają, że wspólnota działa sprawniej i bardziej żyje Ewangelią.

Obecnie, gdy księży jest mniej, akolici są jeszcze bardziej potrzebni. Jeśli będą dobrze przygotowani, zmotywowani i docenieni, mogą naprawdę ożywić swoich parafian i pomóc Kościołowi rozwijać się w zmieniającym się świecie. Ich praca i postawa pokazują, jak ważny jest każdy członek Kościoła – każdy z nas ma swoją niepowtarzalną rolę i zadania.